Soạn bài Viết bài làm văn số 2 Nghị luận văn học
Soạn bài Viết bài làm văn số 2: Nghị luận văn học

Gợi ý một số đề bài
1. Cảm nghĩ của anh (chị) về giá trị hiện thực sâu sắc của đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh ( trích Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác)
2. Qua các bài thơ Bánh trôi nước, Tự tình (bài II) của Hồ Xuân Hương và bài Thương vợ của Trần Tế Xương, anh (chị) hiểu những gì về người phụ nữ Việt Nam thời xưa.
3. Về nhân cách nhà nho chân chính trong Bài ca ngắn đi trên bãi cát (hoặc Bài ca ngất ngưởng).

 

Lời giải:
Đề 1 trang 53 - SGK Ngữ Văn 11 tập 1: Cảm nghĩ của anh (chị) về giá trị hiện thực sâu sắc của đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh ( trích Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác)
Trả lời:
1. Phân tích đề
- Đề này thuộc dạng đề định hướng rõ về nội dung và thao tác nghị luận.
- Vấn đề nghị luận: Giá trị hiện thực sâu sắc của đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh.
- Yêu cầu về hình thức: Đây thuộc dạng bài nghị luận văn học (phát biểu cảm nghĩ về giá trị hiện thực của văn bản). Dẫn chứng lấy chủ yếu từ đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh.
2. Lập dàn ý
a. Mở bài: 
- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm của đoạn trích 
- Dẫn dắt nêu ra luận điểm: giá trị hiện thực trong tác phẩm
b. Thân bài: 
- Lđ 1: Bức tranh hiện thực về cuộc sống xa hoa nơi phủ chúa:
+ Quang cảnh nơi phủ chúa hiện lên cực kì xa hoa, tráng lệ và không kém phần tôn nghiêm. Cảnh nói lên uy quyền tột bậc của nhà chúa.
+ Cùng với sự xa hoa là cung cách sinh hoạt đầy kiểu cách.
- Lđ 2: Tư tưởng nhân đạo của tác giả: Từ bức tranh hiện thực, ta nhận thấy thái độ phê phán nhẹ nhàng mà thấm thía của tác giả, đồng thời dự cảm được sự duy tàn của giai cấp thống trị Lê – Trịnh thế kỉ XVIII đang tới gần.
c. Kết bài: 
- Khẳng định lại vấn đề- Liên hệ bản thân.
Đề 2 trang 53 - SGK Ngữ Văn 11 tập 1: Qua các bài thơ Bánh trôi nước, Tự tình (bài II) của Hồ Xuân Hương và bài Thương vợ của Trần Tế Xương, anh (chị) hiểu những gì về người phụ nữ Việt Nam thời xưa.
Trả lời:
a) Mở bài: 
- Giới thiệu hình ảnh người phụ nữ trong văn học nói chung.
- Dẫn dắt đưa ra hai tác giả và vấn đề: Hồ Xuân Hương và Trần Tế Xương; vấn đề người phụ nữ.
2. Thân bài
* Lđ 1: Cảm hứng về người phụ nữ trong thơ Hồ Xuân Hương và thơ Trần Tế Xương.
* Lđ 2: Điểm chung: Qua ba bài thơ, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam thời xưa được thể hiện nổi bật những phẩm chất sau:
- Người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi, gian nan, vất vả:
+ Ở bài Bánh trôi nước là thân phận trôi nổi lênh đênh của người phụ nữ. Họ không có quyền lựa chọn quyết định tình duyên, thậm chí là cuộc sống của mình. Đó là hình ảnh người phụ nữ mang dáng dấp của những người phụ nữ cam chịu, nhẫn nhục trong ca dao xưa.
+ Ở bài Thương vợ là hình ảnh người phụ nữ chịu thương chịu khó, lặn lội sớm khuya, vất vả quanh năm vì những gánh nặng cơm áo gạo tiền của gia đình.
+ Ở bài Tự tình là nỗi buồn về thân phận, về chuyện tình duyên, về hạnh phúc gia đình – những điều rất quan trọng và vô cùng có ý nghĩa đối với những người phụ nữ.
=> Phải chịu nhiều nỗi khổ đau: Khổ đau vì vất vả, cực nhọc nhưng lại không được làm chủ số phận của mình. Khổ đau vì cô quạnh, thiếu vắng hạnh phúc lứa đôi ; vì không người yêu thương, thông cảm,...
- Người phụ nữ với nhiều phẩm chất tốt đẹp và khao khát yêu thương:
+ Trong hai bài thơ của Hồ Xuân Hương, hình ảnh người phụ nữ còn hiện lên nổi bật với niềm khao khát yêu thương và khao khát được yêu thương mạnh mẽ.
+ Ở bài Thương vợ, hình ảnh bà Tú nổi bật với vẻ đẹp của người phụ nữ truyền thống Việt Nam nhân hậu, đảm đang, giàu đức hi sinh, yêu chồng thương con hết mực.
* Lđ 3: Nét riêng: Mỗi nhà thơ có cảm hứng, tư tưởng, cá tính sáng tạo...khác nhau nên hình ảnh người phụ nữ trong hai bài thơ cũng có cá tính khác nhau
- Bánh trôi nước: người phụ nữ hay cũng chính là thân phận, nỗi lòng tác giả. Họ cam chịu nhưng hết sức mạnh mẽ, sức mạnh nằm ở tấm lòng thủy chung son sắt.
- Thương vợ: Người phụ nữ được nhìn nhận, đánh giá qua con mắt của nhà nho thức thời. Họ chịu thương chịu khó, đảm đang, vất vả.
3. Kết bài: 
- Tổng kết và đánh giá vấn đề nghị luận. Nêu cảm nghĩ của bản thân.
Đề 3 trang 53 - SGK Ngữ Văn 11 tập 1: Về nhân cách nhà nho chân chính trong Bài ca ngắn đi trên bãi cát (hoặc Bài ca ngất ngưởng).
Trả lời:
a) Mở bài
- Giới thiệu vẻ đẹp nhân cách nhà nho của Cao Bá Quát
- Khái quát hoàn cảnh, xuất xứ, nội dung, chủ đề của bài thơ: Bài ca ngắn đi trên bãi cát. Bài thơ thể hiện cho nhân cách nhà nho của Cao Bá Quát
b) Thân bài
* Lđ 1: Vẻ đẹp nhân cách nhà nho trong bài thơ này chủ yếu được thể hiện ở tầm nhìn xa rộng của Cao Bá Quát.
- Nhà thơ nhận ra tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, của con đường công danh theo lối cũ. 
-> Từ chuyện đi trên cát mà liên tưởng đến chuyện lợi danh, đến chốn quan trường là một sự liên tưởng sáng tạo mà lô-gíc. Người đi trên cát sa lầy vào trong cát chẳng khác nào cái mồi công danh, bổng lộc lôi kéo con người, làm cho con người mê muội.
* Lđ 2: Nhân cách của Cao Bá Quát còn thể hiện ở quyết định không đi tiếp trên con đường danh lợi đó được.
- Nhìn thấy con đường danh lợi đầy nhọc nhằn, đầy chông gai, tuy chưa thể tìm ra một con đường đi nào khác, song Cao Bá Quát đã thấy không thể cứ đi trên bãi cát danh lợi đó mãi được.
c) Kết bài
- Trình bày cảm nghĩ, liên tưởng bản thân.